Translations:Manfred Klett: Von der Agrartechnologie zur Landbaukunst/153/pl

«Der Römer […] formte nicht nur Stein und Erz, sondern auch das ganze große Gemeinwesen der Menschen nach seinem Geiste um.» «Das republikanische Rom ist nichts anderes als die menschliche Weisheit, die die alte Priesterweisheit ablöst.» To już ludzka przezorność reguluje stosunki człowieka z człowiekiem; to godzina narodzin jurysprudencji. Jest ona zbudowana wyłącznie na poczuciu osobowości, na Ja objawiającym się w duszy rozumowej lub uczuciowej. Budzi się poczucie prawa, a z niego wyrastają pojęcia prawne, które honorują zasadę równości i kryształują się w powszechnie obowiązującym prawie. Prawo odnosi się przede wszystkim do spraw doczesnego świata, a więc i do osobistego dysponowania ziemią. Własność – a wraz z nią prawo dziedziczenia, dysponowanie po śmierci – ma tutaj swój początek. W Rzymianinie człowiek staje się w pełni osobowością. Jego świadomość kieruje się ku temu, co naprzeciwko: ku drugiemu człowiekowi i ku otaczającej go przyrodzie. Wyrasta stąd stosunek, który – w przeciwieństwie do starego Greka – darzy się w sposób bardziej zdystansowany i pojęciowy; Rzymianin myśli racjonalnie z siebie samego i przez to staje się zdolny do ziemskiego działania. «Organizmy w naturalnym wzroście» Italii i Sycylii, geomorfologicznie pokrewne greckim, nie są już duchem przesyconym zewnętrzen, które współbrzmi z wewnętrznym życiem duchowym. Wzrok Rzymianina kieruje się silniej ku interesom geopolitycznym, ku pożytkowi z zasobów naturalnych z perspektywy imperialnej – zarówno militarnej, jak i rolniczej.