Translations:Manfred Klett: Von der Agrartechnologie zur Landbaukunst/191/pl

Dziedzictwo przedchrześcijańskich epok kulturowych. Pośrodku gruntów wiejskich, górując wysoko nad szczytami dachów wsi, wznosi się kościół z wieżą i nawą — dzieło sztuki w podwójnym znaczeniu: pionowo ku górze strzela wieża, zewnętrznie ukształtowany obraz wewnętrznego przeżycia Ja; poziomo rozciąga się nawa, rzut dusznego przeżycia we wspólnocie. To centralne usytuowanie jest budowlanym dziełem całej wiejskiej społeczności. To, co tu powstaje niejako jako akt chrzcielny ziemskiego miejsca pośród dzikiej natury, jest pełnym wynicowaniem doskonałego dzieła sztuki z epoki przedchrześcijańskiej — greckiej świątyni. Jak ta ostatnia wystawiała swą wysoce estetyczną formę na zewnątrz, przede wszystkim w kompozycji kolumn, gdy tymczasem wnętrze — cella, mieszkanie bóstwa — ukryte było przed profanicznym wzrokiem w niemal hermetycznym zamknięciu murów, tak w romańskiej bazylice to, co na zewnątrz, jest mocno obmurowane, kolumny wzięte do środka, a przestrzeń wewnętrzna otwarta na gminę. Artystyczna siła duszy odczuwającej wewnętrznie każdego z osobna w wiejskim gemeinwesen przeniknięta była obrazowym przeżyciem ezoterycznego chrześcijaństwa ludowego działającego w głębinach i opierała się na instytucjonalno-egzoterycznym chrześcijaństwie, które działało przede wszystkim w mnichostwie i szlachcie. Obydwa sposoby przeżywania łączyły się i skupiały ku wewnątrz na centrum gruntów wiejskich i stwarzały dla gminy oraz kultycznego wydarzania się przy ołtarzu przez artystyczne ukształtowanie powłokę formy.