Translations:Manfred Klett: Von der Agrartechnologie zur Landbaukunst/509/pl

W rozkładaniu form roślinnych w przewodzie pokarmowym siły kształtujące wyzwalają się stopniowo z ich substancjalnego skrępowania. Jest to wynik stopniowego procesu rozkładu, który przebiega w trzech fazach: mechaniczno-mikrobialnej od żucia poprzez czynność żwacza i psałterza, wybitnie enzymatycznej, lecz i bakterialnej od trawieńca przez jelito czcze (Jejunum) do jelita krętego (Ileum), a stamtąd czysto mikrobialnej od jelita ślepego (Caecum) przez okrężnicę (Colon) do odbytnicy (Rectum). Podczas gdy w przedżołądkach rozkład celulozy jest procesem dominującym — a równolegle, za sprawą niezwykle aktywnej działalności drobnoustrojów, zachodzi przebudowujący i budujący metabolizm białkowy — w trawieńcu (Abomasum), w kwaśnym środowisku wywołanym przez soki żołądkowe, rozpoczyna się rozkład białek. Postępuje on dalej, obejmując obumarłe masy drobnoustrojów z przedżołądków, na drodze enzymatycznej i bakterialnej przez odcinki jelita cienkiego (Intestinum tenue): najpierw przez wydzieliny trzustki (Pancreas), które — podobnie jak żółć emulgująca tłuszcze — uchodzą do dwunastnicy (Duodenum), następnie przez jelito czcze (Jejunum) obsadzone niezliczonymi gruczołami i kosmkami oraz przez krótkie jelito kręte (Ileum). To ostatnie tworzy śluzę między jelitem czczym a jelitem grubym — zapobiega cofaniu się treści z bogatej w bakterie okrężnicy i odbytnicy do ubogiego w nie jelita czczego. Jelito cienkie osiąga u dorosłej krowy łączną długość do 48 metrów. Zwisa ono bogato pofałdowaną spiralą z krezki (Mesenterium) — wielofałdowej podwójnej blaszki surowiczej. Krezka i jelito cienkie obejmują wieńcowato wwijającą się i wywijającą spiralę okrężnicy, która — przylegając do jelita krętego i ślepego i uchodząc w jelito grube, czyli proste — tworzy trzeci odcinek. To, co z bogatej w grube włókna masy paszowej przeszło niestrawione przez żwacz i jelito czcze, podlega teraz ponownie intensywnemu, mikrobialnemu rozkładowi. Niemały resztek niestrawionego włókna surowego, przeniknięty wciąż aktywną masą drobnoustrojów, ukazuje się wreszcie jako placek krowiego łajna. Pytanie brzmi, czy ten mikrobialnie ożywiony, substancjalny resztek stanowi sam w sobie całą wartość nawozową obornika.